محمد بن زكريا الرازي

101

كتاب الجدري والحصبة ( آبله و سرخك ) ( فارسى )

به چشم و گذاردن رفاده را بر روى اين عضو و يا ماليدن روغن و شياف را بسيار تاكيد نموده است و اين مطلب را مجددا در يك جمله آخر در دستورهاى مربوط به چشم متذكر گرديده كه بايد مراعات گردد . به‌هرحال هر قدر در اين باب بحث گردد كم خواهد بود و با توجه ميزان دانش آن روزى بطور تحقيق رازى شاهكار عجيبى از خود بيادگار گذارده است . 10 - در فصل نهم در موادى كه آبله را خشك كند : رازى ذكرى از پنبه مىنمايد . راست است كه در آن دوران پنبه شناخته شده و قطعى است اين ماده موارد استعمال داشته ، ولى رازى اولين طبيبى است كه از استعمال آن در طب سخن رانده است ، مخصوصا آنجا كه متذكر مىگردد كه بايد پنبه از مواد خارجى عارى باشد . باز در همين صفحه دستورى در باب خواباندن بيمار در پارچه نازك و گذاردن برگ سوس بر بدن وى توصيه قابل ملاحظه‌اى نموده ، كه مىرساند رازى اين عمل را در بيمارانش اجرا مىنموده است و همانطور كه در ذيل صفحه هفتاد و پنجم متذكر گرديديم اين امر يعنى خواباندن بيمار در ميان اشياء نرم ( بمانند پنبه و پارچه و يا كيسه هوا و امثال آن ) در مواقعى كه بيمار زخم‌هائى ( از هر قبيل ) داشته باشد امروز در بيمارستانها مجرى است . اگر در دوران رازى كيسه هوا و امثال آن نبوده او توانسته است بجاى آن پنبه و پارچه و برگ سوس و گرد گل سرخ و مورد را متذكر گردد ، مضافا بداند گرد گل سرخ و مورد نيز تا اندازه‌اى ممكن است از عفونت‌هاى بعدى بكاهد و بشرح ايضا از تماس بدن بيمار با رختخواب بيمار باستعانت پنبه و پارچه بكاهد . 11 - در فصل يازدهم در بيان موادى كه آثار آبله را از چشم و از ساير قسمتهاى بدن مىزدايد : رازى درباره موادى كه آثار آبله را براندازد بتفصيل صحبت مىكند . در اين فصل نكاتى ارزنده وجود دارد كه ذكر آنها بسيار لازم است بدين شرح : الف ) رازى به خوبى متوجه گرديده كه آثار آبله آدمى را كريه المنظر مىنمايد